مقدمه
تنظیم هیجان شامل فرآیندهایی است که افراد برای کنترل، ارزیابی و تغییر واکنشهای هیجانی خود در برابر عوامل داخلی یا خارجی بهکار میگیرند تا به اهدافشان دست یابند. این فرآیندها ترکیبی از فعالیتهای شناختی و رفتاری هستند که برای مدیریت و تعدیل هیجانها استفاده میشوند [1، 2]. الگوهای مختلفی به توصیف تنظیم هیجان پرداختهاند. براساس الگو شناختی تنظیم هیجان [3، 4]، افراد از راهبردهای شناختی مختلفی برای تنظیم هیجانات خود بهره میبرند. این راهبرها به دو دسته کلی تقسیم میشوند: راهبردهای مثبت (شامل پذیرش، ارزیابی مجدد مثبت، تمرکز بر راهحل و تفکر مستقل و مثبت) و راهبردهای منفی (نشخوار فکری، سرزنش خود، سرزنش دیگران، اجتناب و تکذیب). الگوی فرآیندی تنظیم هیجان [2]، به شرح چگونگی شکلگیری تجارب هیجانی در طول زمان و چگونگی اثرگذاری راهبردهای مختلفِ تنظیمِ هیجان بر این تجارب میپردازد. براساس این الگو، هیجان طی مراحل مختلفی شامل انتخاب موقعیت، تغییر موقعیت، تغییر توجه و تغییر شناختی تنظیم میشود.
کارپنتر و ترول [5]، با بهرهگیری از الگو زیستی-اجتماعی لینهان [6، 7] یک الگو چهار مؤلفهای از تنظیم هیجان ارائه میکند. در الگو کارپنتر و ترول [5] بهجای تمرکز بر سازه کلی تنظیم هیجان، آن را بهعنوان یک سازه چهار مؤلفهای شامل مؤلفههای 1. حساسیت هیجانی، 2. ناپایداری هیجانی، 3. واکنشپذیری هیجانی و 4. پیامدهای اختلال در تنظیم هیجان در نظر میگیرد. این چهار مؤلفه بهطور جامع فرآیندهایی را الگوسازی میکنند که از طریق آنها اختلال در تنظیم هیجان شکل میگیرد و در طول زمان تداوم مییابد.
اختلال در تنظیم هیجان به معنای ناتوانی در پاسخگویی انعطافپذیر به هیجانات و مدیریت آنها است. ناتوانی در تنظیم هیجان یک سازه چند مؤلفهای [5] و فراتشخیصی [8-10] است که با طیف وسیعی از اختلالات روانشناختی ازجمله بدتنظیمی هیجان در اختلالاتی از قبیل افسردگی و دوقطبی [11، 12]، وسواس [13]، اختلالات اضطرابی [14]، اختلالات جسمانیسازی [15]، اختلال اضطراب فراگیر [16]، اختلال کمتوجهی/بیشفعالی [17، 18]، اختلالت مصرف مواد [9]، اختلالات خوردن [20، 21] و غیره مرتبط است. باتوجهبه اهمیت اختلال در تنظیم هیجان در ایجاد، تداوم و درمان اختلالات روانی نقش مهمی ایفا میکند، بهطوریکه غربالگری و شناسایی وجود اختلال گامی اولیه و اساسی در درمان است.
ابزارهای متعددی برای اندازهگیری تنظیم و اختلال در تنظیم هیجان وجود دارد که بهطور گسترده در محیطهای پژوهشی و بالینی استفاده میشوند. از میان این ابزارها میتوان به پرسشنامه تنظیم هیجان (ERQ) [22]، مقیاس دشواریهای تنظیم هیجان (DERS) [23]، و مقیاس تنظیم شناختی هیجان (CERQ) [3، 4] اشاره کرد.
پرسشنامه ERQ [22] که ابزاری پرکاربرد و کوتاه است، تنها به ارزیابی دو استراتژی اصلی تنظیم هیجان میپردازد: بازنگری شناختی (راهبرد سازگارانه) و سرکوبی ابراز احساسات (راهبرد ناسازگارانه). بهعبارتدیگر، ERQ صرفاً بر یکی از جنبههای الگو اختلال تنظیم هیجان [5] تمرکز دارد. ERQ قادر به ارزیابی جنبههای وسیعتر اختلال تنظیم هیجان (مانند تجربه هیجانات شدید یا پیامدهای آن) نیست. ازاینرو، ERQ برای اهداف تحقیقاتی که به ارزیابی جنبههای گستردهتری از اختلال تنظیم هیجان نیاز دارند، مناسب نیست.
پرسشنامه DERS [23]، 36 سؤال است که در 6 زیرمقیاس (عدم وضوح هیجانی، مقابله با هیجانات منفی، دشواری در تنظیم رفتار هدفمند در مواجهه با هیجانات، دشواری در کنترل تکانهها، فقدان دسترسی به راهبردهای مناسب تنظیم هیجان و عدم آگاهی از وضعیت هیجانی) مشکلات تنظیم هیجانی را ارزیابی میکند. بااینحال، این پرسشنامه عمدتاً بر پیامدها و رفتارهای مرتبط با هیجانات منفی تمرکز دارد و ابعاد تجربه هیجانات شدید و ناپایدار را کمتر مورد توجه قرار میدهد. بهدلیل طولانی بودن نسخه اصلی (36 گویه)، سه نسخه مختصر از این ابزار (DERS-16، [24]؛ DERS-18 [25]؛ DERS-SF [26] طراحی شدهاند که برخی از مشکلات طولانی بودن را برطرف کردهاند، اما همچنان در ارزیابی جامع هیجانات شدید و ناپایدار محدودیت دارند و همچنان توافقی وجود ندارد در مورد اینکه کدام نسخه بهتر اختلال در تنظیم هیجان را اندازهگیری میکند [27].
در پاسخ به محدودیتهای مطرحشده در مورد ابزراهای سنجش تنظیم هیجانی، مقیاس کوتاه نارسایی تنظیم هیجان (BEDS) براساس الگو چند مؤلفهای تنظیم هیجان [5] طراحی شد. این الگو بهطور خاص بر فرآیندهای تنظیم هیجان تمرکز دارد و چهار مؤلفه اصلی شامل حساسیت هیجانی، ناپایداری هیجانی، واکنشپذیری هیجانی و پیامدهای اختلال در تنظیم هیجان را شناسایی میکند. این الگو بهویژه در زمینه اختلالات شخصیت مرزی (BPD) و دیگر اختلالات روانی کاربرد دارد و اساس طراحی پرسشنامهDERS بوده است.
پرسشنامهDERS تلاش میکند ارزیابی دقیقتری از مشکلات تنظیم هیجان ارائه دهد. به این صورت که DERS بهجای تمرکز بر راهبردهای خاص تنظیم هیجان، اختلال تنظیم هیجانی را بهصورت کلی ارزیابی میکند و بهطور ویژه، به ارزیابی جنبههایی از اختلال تنظیم هیجانی میپردازد که در دیگر ابزارها نادیده گرفته شدهاند، ازجمله جنبه تغییرات عاطفی در تنظیم هیجان (مانند عاطفه شدید و پرنوسان) و پیامدهای آن (مانند مشکلات ناشی از حالات خلقی). از میان چهار مؤلفه مهم در الگو چند مؤلفهای [5]، مؤلفه راهبرهای تنظیم هیجان در ساخت BEDS حذف شد، زیرا این راهبردها بهطور کامل توسط مقیاس DERS [23] و ERQ [22] قابلارزیابی بودند. ازسویدیگر سازندگان به ایجاد مقیاسی برای اندازهگیری تجربه اختلال در تنظیم هیجان و پیامدهای علاقمند بودند، نه راهبردهایی که فرد حین تجربه اختلال استفاده میکند [28].
بهطورکلی، طراحی مقیاس کوتاه نارسایی تنظیم هیجان پاسخی به چالشها و محدودیتهایی است که پژوهشگران و متخصصان بالینی در ارزیابی اختلال تنظیم هیجانی، بهویژه برای اهداف خاصی مانند غربالگری و در موقعیتهایی با محدودیت زمانی، با آن مواجه هستند. هدف این ابزار، ارائه یک مقیاس مختصر و هدفمند برای سنجش اختلال تنظیم هیجانی بهعنوان یک سازه فراتشخیصی است که میتواند در محیطهای مختلف، بهویژه غربالگری پژوهشی و برای جمعیتهای گوناگون (بالینی و عمومی) مفید باشد [28]. ازآنجاییکه اختلال هیجانی بهعنوان یک سازه فراتشخیصی مفهومسازی شده است [8]، نیاز به یک ابزار غربالگری مختصر برای اختلال هیجانی بهطورکلی وجود دارد. بنابراین، پژوهش حاضر با هدف بررسی ویژگیهای روانسنجی مقیاس کوتاه نارسایی تنظیم هیجان در جمعیت عمومی ایران انجام شده است.
روش
پژوهش حاضر باتوجهبه بررسی ویژگیهای روانسنجی مقیاس کوتاه نارسایی تنظیم هیجان در جمعیت عمومی ایران و شیوه گردآوری دادهها، به طرحهای توصیفیهمبستگی تعلق دارد. جامعه آماری این پژوهش شامل جمعیت عمومی ایران بود که با استفاده از روش نمونهگیری در دسترس انتخاب شدند. معیارهای ورود به مطالعه حاضر شامل رضایت آگاهانه جهت شرکت در پژوهش، سواد خواندن و نوشتن، دامنه سنی بین 18 تا 70 سال و توانایی استفاده از سکوی برخط بود.
ملاک خروج از این مطالعه شامل گزارش بستری در بیمارستان روانپزشکی و پاسخ اشتباه دادن به سؤال سنجش دقت پاسخدهی بود. سؤالات «سنجش دقت پاسخ» برگرفته از پرسشنامه شخصیت چندوجهی مینهسوتا (MMPI) است که شامل تعدادی پرسش برای سنجش ندرت فراوانی و رفتارهای عجیب و غریب بود. در صورتی که آزمودنی به تمام این سؤالات پاسخ «بله» یا «موافقم» بدهد به معنای این است که به محتوای سؤال توجه نکرده است. دو سؤال مشابه (بهعنوانمثال، من به تمام سؤالات این پرسشهای بدون هیچ دقتی پاسخ دادم) در چند جای پرسشنامه تکرار شد، در صورتی که آزمودنی به این سؤالات «متفاوت» یا «موافق» پاسخ میداد از تحلیل کنار گذاشته میشد. یا برای تعیین حجم نمونه در مطالعه حاضر طبق نظر کلاین [29] به ازای هر پارامتر قابلتخمین، 5 آزمودنی در نظر گرفته شد، برایناساس، حجم نمونه این پژوهش 814 نفر تعیین شد.
روش اجرا
برای ارزیابی ویژگیهای مقیاس کوتاه نارسایی تنظیم هیجان، ابتدا نسخه انگلیسی پرسشنامه ترجمه شد و برای ترجمه پرسشنامه از پروتکل ترجمه سازمان بهداشت جهانی استفاده شد [30]. این پروتکل پنج مرحله برای ترجمه پرسشنامههای به زبان مقصد دارد تا اطمینان حاصل شود که ابزارهای ترجمهشده از نظر مفهومی و روانسنجی معادل نسخه اصلی هستند.
مرحله اول، ترجمه مقدماتی
در این مرحله پرسشنامه توسط دو متخصص مستقل ترجمه شد. ترجمه اول توسط پژوهشگر به زبان فارسی برگردانده شد و ترجمه توسط یک متخصص زبان انگلیسی که آشنایی با متن اصلی نداشت، انجام شد.
مرحله دوم، ترکیب ترجمهها و ایجاد نسخه موقت
در این مرحله دو ترجمهای که در مرحله نخست انجام شده بود با حضور هر دو مترجم، روانسنج پژوهش و اساتید حوزه سلامت روان مورد بررسی قرار گرفت و با یکدیگر ترکیب شد.
مرحله سوم، ترجمه معکوس
نسخه نهایی مرحله قبل توسط فردی که سالها ساکن کشور انگلیسی زبان بود و با متن اصلی آشنایی نداشت به انگلیسی ترجمه شد؛ این ترجمه با متن اصلی پرسشنامه مورد مقایسه قرار گرفت و در مورد اختلافات آن همراه با روانسنج پژوهشگران و متخصص زبان انگلیسی تصمیمگیری شد. میزان اختلاف میان مترجمان و کارشناسان بسیار اندک بود و در صورت بروز آن، کلمات مورداختلاف به یک داور خارجی ارجاع داده میشد و طبق نظر ایشان عبارت نهایی انتخاب میگردید.
مرحله چهارم، بررسی توسط کمیته کارشناسی
ترجمه پرسشنامه توسط متخصصان سلامت دانشگاه خوارزمی، مترجمان و روانسنج بررسی و نهایی شد.
مرحله پنجم، اجرای آزمایشی بر روی نمونه کوچک و اصلاح نهایی
این پرسشنامه بر روی نمونه کوچک 50 نفری اجرا شد و از شرکتکنندگان در مورد وضوح یا عدم وضوح سؤالات بازخورد گرفته شد. آلفای کرونباخ در مطالعه آزمایشی 83 درصد بود.
ویرایش نهایی پرسشنامه پس از طی مراحل فوق در اختیار شرکتکنندگان قرار گرفت. برای انجام پژوهش، ابتدا پرسشنامهها در پلتفرم پرسلاین طراحی شدند و سپس لینک آن در فضای مجازی (اینستاگرام و گروههای تلگرامی) در دسترس عموم قرار گرفت. در ابتدای پرسشنامه، فرم توضیح اهداف پژوهش و فرم رضایت آگاهانه گنجانده شد. همچنین، ایمیل پژوهشگر برای طرح ابهامات و پرسشهای مربوط به اهداف پژوهش در اختیار شرکتکنندگان قرار گرفت. درمجموع، 900 نفر پرسشنامهها را تکمیل کردند. پس از بررسی پاسخها، تعدادی از پرسشنامههای مخدوش حذف شدند و در نهایت، 814 نفر بهعنوان نمونه نهایی باقی ماندند.
ابزارهای پژوهش
پرسشنامه اطلاعات جمعیتشناختی
در این پرسشنامه از شرکتکنندگان خواسته شد سن، جنسیت، وضعیت تأهل، میزان تحصیلات، سابقه ابتلا به بیماری روانپزشکی، سابقه ابتلا در بیمارستان روانپزشکی و وضعیت اقتصادی را گزارش دهند.
پرسشنامه مقیاس خلاصهشدهی بدتنظیمی هیجانی BEDS
ویکاف و همکاران [28] مقیاس خلاصهشده بدتنظیمی هیجانی (BEDS) را با چهار مؤلفه حساسیت، بیثباتی، واکنشپذیری و پیامدها طراحی کردند. ساختار عاملی و اعتبار سازه در چهار نمونه مستقل از دانشجویان بررسی شد. تجزیهوتحلیل عاملی اکتشافی و تأییدی از خردهمقیاس واکنشپذیری حمایت نکرد. این پرسشنامه 12 مادهای شامل خردهمقیاسهای حساسیت و ناپایداری و مقیاس پیامدهای جداگانه است که مشکلات مرتبط را نشان میدهد. همبستگی همگرای روایی سازه در سطح مطلوبی قرار داشت. تاکنون ویژگیهای روانسنجی این پرسشنامه در ایران بررسی نشده و هدف این پژوهش، استخراج این ویژگیها است. سؤالات مربوط به مقیاس کوتاه نارسایی تنظیم هیجان در
پیوست شماره 1 آمده است.
پرسشنامه اختلال شخصیت مرزی
پرسشنامه تشخیص شخصیت مرزی را لیشنرنیگ [31]بهمنظور سنجش صفات شخصیت مرزی در نمونههای بالینی و غیربالینی طراحی کرده است و بهصورت سؤالات «بلی» و «خیر» پاسخ داده میشود. این پرسشنامه در اصل یک مقیاس 11 مادهای است که براساس مفهوم کرنبرگ از سازمانبندی شخصیت مرزی و همچنین ملاکهای تشخیصی راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی-ویراست چهارم (IV-DSM) تهیه شده است. پرسشنامه چهار عامل اصلی را ارزیابی میکند: آشفتگی هویت، مکانیسم دفاعی اولیه، واقعیتآزمایی و ترس از صمیمیت. دو سؤال آخر این پرسشنامه به هیچیک از طبقات عاملی یا سایر طبقات پرسشنامه تعلق ندارند و نمره آنها در نمره نهایی محاسبه نمیشود، بنابراین در نسخه ایرانی حذف شده است. در اعتبارسنجی این پرسشنامه، روایی همزمان با ضریب 0/70 و همبستگی خردهمقیاسها با کل مقیاس و با یکدیگر بین 0/71 تا 0/80 قرار داشته و اعتبار بازآزمایی، تنصیفی و همسانی درونی بهترتیب با ضرایب 0/80، 0/83 و 0/85 گزارش شده است [32].
دشواری در تنظیم هیجان – فرم کوتاه (DERS-16) [23]
مقیاس دشواری در تنظیم هیجان برای ارزیابی جامع جنبههای مختلف مشکلات تنظیم هیجان که تهدیدهای نسبتاً جدی برای سلامتی و عملکرد روانشناختی محسوب میشوند، ایجاد شده است. این ابزار یک مقیاس 16 سؤالی خودگزارشی و شامل 5 خردهمقیاس کمبود یا فقدان وضوح هیجانی، دشواری در درگیری در رفتارهای معطوف به هدف، دشواری در کنترل رفتار تکانشی، دسترسی محدود به راهبردهای تنظیم هیجانی مؤثر و پاسخ هیجانی پذیرفتهنشده است. نمرهگذاری این مقیاس با استفاده از طیف لیکرت 5 درجهای است که شامل پاسخ تقریباً هرگز (نمره 1)، بهندرت (نمره 2)، گاهی اوقات (نمره 3)، اغلب (نمره 4) و تقریباً همیشه (نمره 5) میشود. کمترین نمره 16 و بیشترین نمره 96 است. در این مقیاس نمره بالاتر در هر خردهمقیاس و کل مقیاس نشانه دشواری بیشتر در تنظیم هیجان است. جوربرگ و همکاران نشان دادند این مقیاس از پایایی مناسبی برخوردار است. بررسی ویژگیهای روانسنجی این ابزار در جمعیت ایرانی نشان داد باتوجهبه ضریب همسانی درونی، این مقیاس از پایایی مناسبی برخوردار است. همچنین ضریب آلفا برای کل مقیاس 0/91 به دست آمد [33].
پرسشنامه عزتنفس (RSES) [34]
این ابزار برای سنجش عزتنفس افراد یعنی احترام و ارزش قائل شدن به خود و دیگران، ساخته شده است. این مقیاس شامل 10 ماده است که برای پاسخ به آنها، افراد باید از مقیاس لیکرت 4 درجهای استفاده کنند. دامنه نمرات این مقیاس بین 10 تا 40 است که نمرات بالاتر نشانگر عزتنفس بیشتر است. 5 گویه از این پرسشنامه به شکل مثبت و 5 گویه دیگر به شکل منفی هستند. روزنبرگ [34] باز پدیدآوری مقیاس را 0/9 و مقیاسپذیری آن را 0/7 گزارش کرده است. مقیاس روزنبرگ دارای اعتبار و روایی مطلوبی برای سنجش عزتنفس در افراد است. رجبی و بهلول [35] ویژگی روانسنجی این ابزار را در جمعیت دانشجویی ایرانی قابلقبول توصیف کردند.
یافتهها
در پژوهش حاضر که با هدف تعیین مشخصات روانسنجی مقیاس کوتاه نارسایی تنظیم هیجان انجام گرفت، 814 نفر شرکتکننده حضور داشتند که از نظر جنسیت نمونه پژوهش متشکل از 277 نفر (34 درصد) زن و 262 نفر (32/2 درصد) مرد و 275 نفر (33/8 درصد) بدون پاسخ به سؤال جنسیت بودند. ازنظر سطح تحصیلات 37 نفر (4/5 درصد) زیر دیپلم، 175 نفر (21/5 درصد) دارای مدرک دیپلم، 69 نفر (8/5 درصد) دارای مدرک کاردانی، 280 نفر (34/4 درصد) دارای مدرک کارشناسی، 172 نفر (21/1 درصد) دارای مدرک کارشناسی ارشد، 69 نفر (8/5 درصد) دارای مدرک دکتری، 15 نفر (1/2 درصد) دارای مدرک بالاتر از دکتری و 2 نفر (0/2 درصد) بیپاسخ بودند. در پژوهش حاضر همچنین میانگین و انحرافمعیار سنی شرکتکنندگان بهترتیب برابر با 35/83 و 12/80 بود. در ادامه با هدف تعیین روایی سازه مقیاس کوتاه نارسایی تنظیم هیجان، نمونه پژوهش بهصورت تصادفی به دو بخش تقسیم شدند و بر روی بخش اول تحلیل عاملی اکتشافی و بر روی بخش دوم تحلیل عاملی تأییدی(CFA) انجام شد.
پیش از اجرای تحلیل عاملی، مفروضههای کفایت نمونهبرداری کیسر/میر/الکین (KMO) (0/805) و کرویت بارتلت (001/P=0 و 1095/385=X
2) حاکی از مناسب بودن توانایی مادههای مقیاس برای اندازهگیری عاملها بود. در ادامه با هدف ارزیابی روایی سازه مقیاس کوتاه نارسایی تنظیم هیجان از روش تحلیل عاملی اکتشافی با چرخش واریماکس استفاده شد. بهمنظور تعیین تعداد عاملهای بهینه که میبایست در تحلیل میماندند، از ملاک ارزش ویژه کایزر و نمودار سنگریزه استفاده شد.
نتایج
جدول شماره 1 نشان میدهد سه عامل با ارزش ویژه بالاتر از 1 (معیار کایزر) بهعنوان عوامل معنادار شناسایی شدهاند.

عامل اول با تبیین حدود 30/95 درصد از واریانس، بیشترین سهم را در تبیین تغییرپذیری دادهها دارد. عامل دوم و سوم بهترتیب حدود 10/95 و 10/14 درصد به واریانس کل افزودهاند که نشاندهنده اهمیت نسبتاً متعادل آنها در ساختار عاملی است. درمجموع این سه عامل استخراجی در مجموع 52 درصد از واریانس کل را تبیین میکنند.
در
جدول شماره 2 بارهای عاملی چرخشیافته هر کدام از گویهها بر روی مؤلفههای مربوطه ارائه شده است.

همانطور که در
جدول شماره 2 مشاهده میشود، میزان بارهای عاملی تمام گویهها بر روی مؤلفه زیربنایی خود بیشتر از 0/32 است که این حاکی از مناسب بودن متغیرهای مشهود برای اندازهگیری متغیر مکنون زیربنایی خود میباشد. اما باتوجهبه
جدول شماره 2 میتوان مشاهده کرد که گویه 1 بر روی دو عامل دوم (0/332) و سوم (0/294-)، دارای بار عاملی نزدیک به هم است که به توصیه طراح پرسشنامه این گویههای دارای بارگذاری متقاطع میبایست حذف شوند. درنهایت باتوجهبه نتایج تحلیل عاملی اکتشافی گویه 1 در مرحله اول حذف شد و تحلیل عاملی تأییدی بر روی بخش دوم نمونه با حذف این گویه انجام گرفت. باتوجهبه بارهای عاملی گویههای پژوهش بر روی هر عامل، عاملهای اول بهعنوان پیامدها، عامل دوم بهعنوان ناپایداری و عامل سوم بهعنوان حساسیت نامگذاری شدند.
در
جدول شماره 3 ابتدا الگو برخواسته از نتایج تحلیل عاملی اکتشافی در مرحله اول با عنوان الگو اولیه، با دادهها برازش شد.

در الگو اولیه، شاخصهایی مانند نسبت کایاسکوئر به درجهآزادی (3/968) و شاخص ریشه میانگین مربعات تقریب (RMSEA)(0/086) در مرز قابلقبول قرار داشتند، اما برخی شاخصها مانند شاخص برازش مقایسهای (CFI) و شاخص برازش افزایشی (IFI) بهترتیب (0/871 و 0/873) پایینتر از آستانه مطلوب (0/90) بودند که نشاندهنده نیاز به اصلاح الگو بود. این مسئله ناشی از بار عاملی پایین و غیرمعنیدار سؤال 11 (0/282=P و 0/07=β) بر روی عامل سوم بود که پس از حذف این گویه الگو اصلاحشده مجدد با دادهها برازش شد و این بار شاخصهای برازش الگو بهبود یافت و در دامنه مطلوب قرار گرفت.
شاخصهای برازش مطلق و تطبیقی برای تعیین برازش الگو فرضی استفاده شد. RMSEA و شاخص ریشه میانگین مربعات باقیمانده استانداردشده (SRMR) جزء اصلیترین شاخصهای برازش الگو هستند. برای برازش مطلوب الگو ارزش RMSEA بایدکوچکتر از 0/1 و بهتر است کوچکتر از 0/08 باشد. همچنین مقدار SRMR بهتر است کوچکتر از 0/08 باشد [29]. برای شاخصهای توکر و لوئیس ، CFI و IFI مقادیر بالای 0/9 نشاندهنده پذیرش الگو و مقادیر بالای 0/95 نشان از برازش خوب الگو دارد [29]. در این پژوهش شاخصهای تطبیقی مانند CFI و IFI مقادیر بالای 0/95 (بهترتیب 0/952 و 0/953) و افزایش شاخص نیکویی برازش (GFI) از 0/932 به 0/956 تأییدکننده برازش الگو اصلاحشده است (
جدول شماره 3).
همانطور که در
تصویر شماره 1 مشاهده میشود میزان ضرایب استاندارد برای تمامی مسیرها بر روی عامل زیربنایی خود بزرگتر از 0/51 بود که این حاکی از مناسب بودن بار عاملی تمامی مسیرها میباشد.
برای ارزیابی روایی همگرا و واگرای این پرسشنامه میزان همبستگی نمره کل این پرسشنامه و سه مؤلفه پیامدها، ناپایداری و حساسیت با متغیرهای عزتنفس، دشواری تنظیم هیجان و علائم اختلال مرزی محاسبه شد که در
جدول شماره 4 ارائه شده است.

همانطور که در
جدول شماره 4 مشاهده میشود بین نمره کل مقیاس کوتاه نارسایی تنظیم هیجان و سه مؤلفه پیامدها، حساسیت و ناپایداری با متغیر دشواری تنظیم هیجان (بهترتیب 0/727، 0/297، 0/525 و 0/754) و علائم اختلال شخصیت مرزی رابطه (بهترتیب 0/557، 0/267، 0/507 و 0/628) مستقیم و معنیدار دارند. به همین صورت بین نمره کل مقیاس کوتاه نارسایی تنظیم هیجان و سه مؤلفه پیامدها، حساسیت و ناپایداری با متغیر عزتنفس رابطه معکوس و معنیدار (بهترتیب 0/483-، 0/213- و 0/420-) دارند. ازاینرو روایی همگرا و واگرای مقیاس حاضر نیز مورد تأیید میباشد. برای تعیین پایایی پرسشنامه از روش همسانی درونی استفاده شد که نتایج آن در دامنه مطلوب بود. در ادامه از روش تحلیل سؤال-پاسخ به شیوه الگو پاسخ درجهبندیشده استفاده شد و در
جدول شمار 5 ضرایب تمیز سؤالات ارائه شده است.

نتایج تحلیل پارامترهای تمیز در الگو سؤال-پاسخ نشان داد که گویههای 7، 9، 10 و 12 در عامل پیامدها و گویههای 4، 5 و 6 در عامل ناپایداری از قدرت تشخیص بالایی برخوردار بودند و بهخوبی توانستند بین سطوح مختلف صفت نهفته تمایز ایجاد کنند. درمقابل، گویههای 2 و 8 اگرچه معنادار بودند، اما قدرت تشخیص نسبتاً پایینتری نشان دادند که به بازبینی نیاز دارند. نکته قابلتوجه عملکرد متمایز گویههای عامل حساسیت بود؛ بهطوریکه گویه 3 بالاترین سطح تشخیص را داشت، درحالیکه گویه 2 ضعیفترین عملکرد را در این زمینه نشان داد.
نتایج تحلیل آستانههای پاسخ در الگو سؤال-پاسخ نشان میدهد الگوی آستانهها در گویههای مختلف از تنوع قابلتوجهی برخوردار است. در عامل پیامدها، گویههای 7، 9 و 10 الگوی آستانهای منظمی را نشان میدهند که نشانگر عملکرد مطلوب این گویهها در سطوح مختلف صفت نهفته است. گویههای 4، 5 و 6 در عامل ناپایداری نیز از الگوی نسبتاً مناسبی برخوردارند، اگرچه گویه 5 آستانه اول پایینتری را نشان میدهد. در عامل حساسیت، گویه 2دارای آستانههای نسبتاً متوازن است، درحالیکه گویه 3 با اختلاف زیاد بین آستانهها، بهویژه در آستانه اول، الگوی متفاوتی را ارائه میدهد که ممکن است نشاندهنده چالشهایی در کاربرد این گویه باشد (
جدول شماره 6).
بحث
پژوهش حاضر با هدف بررسی ویژگیهای روانسنجی مقیاس کوتاه نارسایی تنظیم هیجان (BEDS) بهعنوان یک ابزار غربالگری مختصر و فراگیر در زمینههای پژوهشی و بالینی در جمعیت عمومی ایران انجام شده است. BEDS یک پرسشنامه کوتاه است که بهراحتی قابلیت اجرا در محیطهای بالینی و پژوهشی دارد و برای ارزیابی مؤلفههای مطرحشده در الگو چند مؤلفهای هیجان [5] ایجاد شده است. نتایج پژوهش نشان داد همسانی درونی مادههای پرسشنامه، روایی همزمان و روایی سازه مورد تأیید است. در پژوهش حاضر نیز همانند مطالعه سازندگان ابزار [28]سه عامل پیامد، ناپایداری و حساسیت شناسایی شد.
منظور از حساسیت هیجانی از یک سو به معنای هیجانپذیریِ منفیِ کلی یعنی تمایلات صفتگونه یا سرشتی به سمت احساسات منفی و ازسوییدیگر به معنای داشتن آستانه بسیار پایین نسبت به رویدادهای هیجانی در زندگی روزمره است. بنابراین حساسیت هیجانی بهعنوان یک ویژگی زیستی در نظر گرفته میشود که از دوران کودکی وجود دارد [6، 7]. این ویژگی شامل واکنشپذیری احساسی زیاد به محرکهای محیطی است، ازجمله احساسات دیگران. ناپایداری هیجانی بهعنوان تغییرات مکرر احساسات منفی در طول زندگی روزمره و درنهایت، پیامدهای هیجانی به معنای نتایج درونی (مثلاً شرم) یا بیرونی (مثلاً تعارضات بین فردی) ناشی از اختلال در تنظیم هیجان تعریف شدند [28].
بهمنظور بررسی روایی همگرا و واگرای مقیاس BEDS میزان همبستگی نمره کل این پرسشنامه و سه مؤلفه پیامدها، ناپایداری و حساسیت با علائم اختلال مرزی بررسی شد. همبستگی مثبت و معنادار مؤلفه حساسیت هیجانی با علائم اختلال شخصیت مرزی همراستا با پژوهشهای متعددی بود. بهعنوانمثال در مطالعه طولی کارلسون و همکاران [36] منفی بودن هیجانی در دوران کودکی و نوجوانی که به معنای حساست هیجانی در نظر گرفته میشود، پیشبینیکننده علائم بعدی BPD بود. پژوهش ستیز و همکاران [37] شامل بررسی حساسیت بینفردی به تهدید و ارتباط آن با تجربیات نامطلوب کودکی در بیماران مبتلا به BPD با استفاده از فناوری ردیابی چشم بود. این پژوهش حاکی از حساسیت بیش از حد دیداری بیماران مرزی نسبت به چشمها و چهرههای دیگران در ارتباط میانفردی بود.
پژوهش مروری نظاممند دائوریزیو و همکاران [38] حاکی از رابطه قوی میان بیثباتی هیجانی و اختلال شخصیت مرزی بود و در پژوهش حاضر نیز همبستگی معنادار و مثبتی میان مؤلفه ناپایداری هیجانی BEDS و علائم مرزی وجود داشت. همچنین نتایج پژوهش گرکوچی و همکاران [39] تأیید میکنند BPD با ناهنجاریهایی در یک مدار قشری-زیرقشری مرتبط با بیثباتی عاطفی مشخص میشود و این مدار، BPD را هم از گروه کنترل سالم و هم از سایر جمعیتهای بالینی متمایز میسازد.
پژوهشهای متعددی به تجربه شرم در افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی اشاره کردهاند [40]. بهعنواننمونه، مرور نظاممند وایلدباوم-بوخمن و همکاران [40] نشان داد بیماران مبتلا به BPD در مقایسه با گروه کنترل سالم، شرم بیشتری را گزارش کردند. این مطالعات بهطور دقیق شرم را بهعنوان پیامد درونی بدتنظیمی هیجان بررسی نکردهاند؛ اما اگر چنانچه شرم را بهعنوان یکی از پیامدهای بدتنظیمی هیجان در نظر بگیریم، در پژوهش حاضر نیز ارتباط میان مؤلفه پیامدها (ازجمله شرم بهعنوان پیامد درونی) در پرسشنامه BEDS با علائم و نشانههای مرزی همبستگی مثبت و معناداری داشت. ازسوییدیگر یکی از مهمترین پیامدهای بیرونی اختلال در تنظیم هیجان میتواند مشکلات بینفردی باشد که در بیماران مبتلا به اختلال شخصیت مرزی به وفور قابلمشاهده است (بهعنوانمثال [41] همراستا با یافتههای الیور و همکاران [42] و لارن و همکاران [43] که تأییدکننده مشکلات بین فردی در BPD هستند، مؤلفه پیامدها (ازجمله اختلال در روابط بینفردی بهعنوان پیامد بیرونی) در پرسشنامه BEDS با علائم و نشانههای مرزی همبستگی مثبت و معناداری داشت.
همچنین بهمنظور بررسی روایی همگرا و واگرای مقیاس BEDS میزان همبستگی نمره کل این پرسشنامه و سه مؤلفه پیامدها، ناپایداری و حساسیت با متغیر عزت نفس بررسی شد. پژوهش آنتنوس و همکاران [44] نشان داد کاهش دشواریهای تنظیم هیجان و بهبود دسترسی به راهبردهای تنظیم هیجان با افزایش عزتنفس همراه است؛ این دو پژوهش همراستا با یافتههای مطالعه فعلی است.
درنهایت ارتباط میزان همبستگی نمره کل این پرسشنامه BEDS و سه مؤلفه پیامدها، ناپایداری و حساسیت با پرسشنامه دشواری تنظیم هیجان بررسی شد. پرسشنامه دشواری تنظیم هیجان – فرم کوتاه (DERS-16) شامل شش بعد اصلی است که به ارزیابی مشکلات افراد در تنظیم هیجان میپردازد. این ابعاد شامل آگاهی هیجانی، پذیرش هیجانی، اهداف اجرایی، کنترل انگیختگی، وضوح هیجانی و استراتژیهای تنظیم هیجان است. این ابعاد بهطورکلی توانایی فرد در مدیریت هیجانها و مقابله با هیجانات منفی را مورد بررسی قرار میدهند [23]. نتایج نشان داد نمرات BEDS با ابعاد مختلف DERS-16 مانند کنترل انگیختگی و وضوح هیجانی همبستگی مثبت و معناداری دارد.
بهطور خلاصه، یافتهها نشان داد ابزار BEDS از ویژگیهای روانسنجی مطلوبی در جمعیت عمومی ایران برخوردار است. روایی همگرا و واگرای این ابزار نیز شواهدی از مناسب بودن آن برای کاربردهای پژوهشی و بالینی ارائه داد. ابزار BEDS بهدلیل کوتاهی و سهولت اجرا، میتواند بهعنوان یک ابزار غربالگری مؤثر به کار گرفته شود. نتایج این مطالعه همبستگی ابزار BEDS با متغیرهایی نظیر تنظیم هیجان و عزت نفس را که با پژوهشهای پیشین همسو است، تأیید کرد.
نتیجهگیری
پژوهش حاضر با هدف بررسی ویژگیهای روانسنجی مقیاس کوتاه نارسایی تنظیم هیجان (BEDS) در جمعیت عمومی ایران انجام شد. یافتهها نشان داد این ابزار از پایایی و روایی مطلوبی برخوردار است و میتواند بهعنوان یک ابزار غربالگری سریع و کاربردی در محیطهای بالینی و پژوهشی مورد استفاده قرار گیرد. ساختار سهعاملی BEDS شامل حساسیت هیجانی، ناپایداری هیجانی و پیامدهای هیجانی تأیید شد که با الگو نظری سازندگان آن همخوانی دارد.
محدودیت اصلی این پژوهش استفاده از طرح مقطعی و روش نمونهگیری غیرتصادفی بود که شرکتکنندگان آن به کسانی محدود شد که امکان دسترسی به پرسشنامه برخط داشتند. بنابراین، بهمنظور تعمیمپذیری یافتهها، ارزیابی بیشتر سه عامل این پرسشنامه در میان گروههای مختلف از نظر جنسیت، سن و نمونههای بالینی در مقایسه با نمونههای غیربالینی ضرورت دارد.
دیگر محدودیتهای پژوهش شامل استفاده از نمونهگیری غیرتصادفی و طرح مقطعی بود که تعمیمپذیری نتایج را محدود میسازد.
پیشنهاد میشود در مطالعات آتی، ویژگیهای روانسنجی BEDS در گروههای بالینی (بهویژه بیماران مبتلا به اختلال شخصیت مرزی) و با روشهای طولی بررسی شود. همچنین، بررسی نقش تعدیلکنندههای احتمالی مانند جنسیت و سن در روابط بین مؤلفههای BEDS و متغیرهای بالینی میتواند به درک بهتر کاربرد این ابزار کمک کند.
بهطورکلی، BEDS بهدلیل کوتاهی و سهولت اجرا، پتانسیل بالایی برای استفاده در غربالگری اولیه و پژوهشهای گسترده در زمینههای مرتبط با تنظیم هیجان دارد، مشروط بر آنکه مؤلفه ناپایداری در نسخههای آینده اصلاح گردد.
ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش
این مطالعه با رعایت اصول اخلاق پژوهش و پس از کسب تأییدیه از کمیته اخلاق دانشگاه خوارزمی (IR.KHU.REC.1402.099) انجام شد. شرکتکنندگان پس از دریافت اطلاعات کامل درباره اهداف و فرایند مطالعه، رضایت آگاهانه خود را ارائه نمودند. تمامی دادههای شخصی بهصورت محرمانه حفظ شد و مشارکتکنندگان در هر مرحله از پژوهش امکان انصراف از ادامه همکاری را داشتند
حامی مالی
این مقاله بخشی از پایاننامه دکتری فاطمه آیتمهر، رشته روانشناسی بالینی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی است و هیچگونه کمک مالی از سازمانیهای دولتی، خصوصی و غیرانتفاعی دریافت نکرده است..
مشارکت نویسندگان
موضوع، مفهومیسازی و طراحی تحقیق: فاطمه آیتمهر؛ جمعآوری دادهها، تحلیل و نگارش مقاله: آیتمهر؛ بازبینی و ویرایش: علیرضا مرادی، ربابه نوری قاسمآبادی و مهدی اکبری؛ تأیید نسخه نهایی: همه نویسندگان.
تعارض منافع
بنابر اظهار نویسندگان، این مقاله تعارض منافع ندارد.
تشکر و قدردانی
از دکتر مودت سعیدی، شیوا جمشیدی و دکتر علیرضا جمالو برای کمکهایشان در ارزیابی ترجمه فارسی به انگلیسی پرسشنامه تشکر میکنیم