Iranian Journal of Psychiatry and Clinical Psychology

fa تأثیر تحریک جریان مستقیم فراجمجمه‌ای (tDCS) بر کارکردهای اجرایی کودکان و نوجوانان ایرانی مبتلا به اختلالات عصبی رشدی: یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل The Effect of tDCS on the Executive Functions of Iranian Children and Adolescents With Neurodevelopmental Disorders: A Systematic Review and Meta-analysis روانپزشکی و روانشناسی Psychiatry and Psychology مروري Rewie <div style="text-align: justify;">اهداف تحریک جریان مستقیم فراجمجمه‌ای (tDCS) به‌عنوان یک درمان امیدوارکننده برای توانبخشی اختلالات عصبی رشدی پیشنهاد شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی تحریک جریان مستقیم فراجمجمه‌ای بر کارکردهای اجرایی کودکان و نوجوانان ایرانی مبتلا به اختلالات عصبی رشدی انجام شده است. مواد و روش ها مطالعات اولیه از سال 2014 تا 2024 با کلیدواژه‌های «تحریک جریان مستقیم فراجمجمه‌ای»، «کارکردهای اجرایی»، «حافظه کاری»، «توجه»، «انعطاف‌پذیری شناختی»، «بازداری»، «سرعت پردازش»، «برنامه‌ریزی»، «کودکان»، «نوجوانان»، «اختلالات عصبی رشدی»، «اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی»، «اختلال طیف اوتیسم»، «اختلال هماهنگی رشدی»، «اختلال یادگیری خاص»، «ناتوانی ذهنی»، «اختلالات ارتباطی»، «ایران» و «ایرانی» با استفاده از پایگاه‌های داده وب‌آوساینس، اسکوپوس، پابمد، پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی و پرتال جامع علوم انسانی جست‌وجو شدند. پس از بررسی دقیق، 23 مطالعه در مرور نظام‌مند و فراتحلیل قرار گرفتند. ارزیابی کیفیت مطالعات توسط مقیاس  Jadadو توسط دو نویسنده به‌صورت جداگانه انجام شد. تفاوت میانگین استانداردشده به‌عنوان تفاوت بین گروه‌ها در فاصله اطمینان 95 درصدی با استفاده از نرم‌افزار CMA جهت اندازه اثر تحریک جریان مستقیم فراجمجمه‌ای محاسبه شد. یافته ها نتایج فراتحلیل تأثیر قابل‌توجه تحریک جریان مستقیم فراجمجمه‌ای در کارکردهای اجرایی کودکان و نوجوانان ایرانی مبتلا به اختلالات عصبی رشدی را نشان داد (104=SDM؛ %95، 0/83-1/25=CI؛ 001/P<0). تجزیه‌وتحلیل زیرگروهی فراتحلیل حاضر نشان داد تحریک جریان مستقیم فراجمجمه‌ای بیشترین تأثیر بر مؤلفه توجه نسبت به دیگر مؤلفه‌های کارکرد اجرایی داشته است. همچنین تحریک جریان مستقیم فراجمجمه‌ای بر کودکان و نوجوانان مبتلا به اختلال یادگیری خاص نسبت به کودکان و نوجوانان مبتلا به اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی تأثیر بیشتری داشته است. نتیجه گیری اگرچه پژوهش‌های فعلی یافته‌های امیدوارکننده‌ای برای اثربخشی تحریک جریان مستقیم فراجمجمه‌ای در اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی و اختلال یادگیری خاص نشان می‌دهد، اما کمبود مطالعات کارآزمایی‌های تصادفی‌سازی و کنترل‌شده با پیگیری طولانی‌مدت برای ارزیابی اثر تحریک جریان مستقیم فراجمجمه‌ای برای اختلالات عصبی رشدی به‌خصوص طیف اوتیسم در ایران وجود دارد.</div> <div style="text-align: justify;">Objectives Transcranial direct current stimulation (tDCS) has been proposed as a promising treatment for the rehabilitation of patients with neurodevelopmental disorders. The present study was aimed to review the impact of tDCS on the executive functions of Iranian children and adolescents with neurodevelopmental disorders. Methods This is a systematic review and meta-analysis. The related studies from 2014 to 2024 were searched in Web of Science, Scopus, PubMed, Scientific Information Database (SID), and the comprehensive humanities portal. The qualitative assessment of studies was performed using the Jadad scale. The standardized mean difference (SMD) was calculated with a 95% confidence interval (CI) in CMA software, version 2 to measure the effect size. Duval and Tweedie’s trim-and-fill method and funnel plots were used to analyze sensitivity and publication bias. After careful screening, 23 studies were finally included in the systematic review and meta-analysis.  Results The meta-analysis results showed a significant effect of tDCS on the executive functions of Iranian children and adolescents with neurodevelopmental disorders (SDM=1.04; 95% CI, 0.83%, 1.25%; P<0.001). The subgroup analysis showed that tDCS had the greatest effect on the attention component compared to other components of executive function. Also, tDCS had a greater effect on children and adolescents with specific learning disorders than on those with attention deficit/hyperactivity disorder (ADHD). Conclusion Although there are promising findings for the effectiveness of tDCS in improving attention deficit/hyperactivity disorder and specific learning disorder, there is a lack of randomized controlled clinical trials with long-term follow-up in Iran, especially for autism spectrum disorder.</div> تحریک جریان مستقیم فراجمجمه‌ای, کارکردهای اجرایی, اختلالات عصبی رشدی Transcranial direct current stimulation (tDCS), Executive unctions, Neurodevelopmental disorders 0 0 http://ijpcp.iums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-5192-1&slc_lang=fa&sid=1 Fateme Gheysari فاطمه قیصری f.gheysari@pgs.usb.ac.ir 1800319475328460030893 1800319475328460030893 No Department of Psychology, Faculty of Education and Psychology, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran. گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران. Mehrdad Mazaheri مهرداد مظاهری mazaheri@hamoon.usb.ac.ir 1800319475328460030894 1800319475328460030894 Yes Department of Psychology, Faculty of Education and Psychology, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran. گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.