fa برقراری ارتباط پستی الکترونیک میان روانپزشکان و مراجعان در ایران روانپزشکی و روانشناسی Psychiatry and Psychology نامه به سردبير Letter to the editor <p class="MsoNormal" style="TEXT-JUSTIFY: kashida TEXT-ALIGN: justify LINE-HEIGHT: 18pt TEXT-KASHIDA: 0% TEXT-INDENT: 14.2pt MARGIN: 0cm 0cm 0pt mso-line-height-rule: exactly" dir="rtl"><span lang="FA" style="FONT-FAMILY: "><font size="1">در ایران ارتباط میان روانپزشکان و روانشناسان با مراجعان هنوز به­صورت سنتی است؛ بیماران با تعیین وقت قبلی به مطب متخصصان مراجعه می­کنند و در صورت نیاز، مراجعه ادامه پیدا می­یابد. اگرچه این روش سال­های طولانی بر ارتباط بیماران و پزشکان حاکم بوده است، اما اشکالات و نقایص فراوانی دارد؛ برای مثال بسیاری از بیماران تنها برای پرسیدن یک سؤال ساده مرتبط با روند درمانی به مطب پزشک خود مراجعه می­کنند. به­ویژه با توجه به سیر مزمن بیماری­های روانپزشکی، بیشتر بیماران به درمان­های طولانی­مدت نیاز دارند و در بسیاری وقت­ها تنها برای تجدید داروها به پزشک مراجعه می­کنند. در سوی دیگر هم بیمارانی هستند که به دلیل وجود مشکلات در مراجعه به پزشک، پس از دریافت نخستین نسخه، آن را طولانی­مدت و بدون مشورت با پزشک تجدید و مصرف می­کنند. هر چه فاصله محل سکونت بیمار از مطب پزشک بیشتر باشد، چنین مشکلاتی بیشتر اتفاق می­افتد. در بسیاری از شهرستان­های کوچک­تر، حتی به دلایل فرهنگی، همراهان بیمار، از انتقال او به مطب یا کلینیک تخصصی اجتناب می­کنند.</font></span><p><font size="1"></font></p><p class="MsoNormal" style="TEXT-JUSTIFY: kashida TEXT-ALIGN: justify LINE-HEIGHT: 18pt TEXT-KASHIDA: 0% TEXT-INDENT: 14.2pt MARGIN: 0cm 0cm 0pt mso-line-height-rule: exactly" dir="rtl"><span lang="FA" style="FONT-FAMILY: "><font size="1">با در نظر گرفتن این موارد، روانپزشکی یکی از حوزه‌هایی است که می­تواند از تکنولوژی ارتباطات بیشترین بهره را بگیرد. در دهه اخیر با پیشرفت سریع در عرصه فناوری ارتباطات و اطلاعات، تحولات شگرفی در حوزه­های بهداشت و درمان بیشتر نقاط دنیا روی داده است. هر چند یکی از مهم­ترین کاربردهای فناوری ارتباطات و اطلاعات در حوزه روانپزشکی در کشور ما، روانپزشکی از راه دور¹ است (1)، با توجه به زیرساخت­های مخابراتی کشور، شاید یکی از ساده­ترین و ارزان­ترین روش­های استفاده از فناوری ارتباطات، پست الکترونیک باشد.</font></span><p><font size="1"></font></p><p class="MsoNormal" style="TEXT-JUSTIFY: kashida TEXT-ALIGN: justify LINE-HEIGHT: 18pt TEXT-KASHIDA: 0% TEXT-INDENT: 14.2pt MARGIN: 0cm 0cm 0pt mso-line-height-rule: exactly" dir="rtl"><font size="1"><span lang="FA" style="FONT-FAMILY: ">نشان داده شده است که پست الکترونیک می­تواند کیفیت مدیریت درمان را بالا ببرد (2). پست الکترونیک می­تواند نیاز به حضور فیزیکی بیماران در مطب را، به­ویژه در موارد پی‌گیری، کاهش دهد. بسیاری از سؤال­های ساده و روزمره بیماران از این راه قابل پرسش و پاسخ است. پزشکان نیز می‌توانند به­صورت مؤثرتری با بیماران در ارتباط باشند و حتی در موارد لازم، برای انجام آزمایش­ها یا مصرف منظم داروها، ایمیل²­های یادآوری برای بیماران ارسال کنند. پست الکترونیک می­تواند به­وسیله پست­های الکترونیکی رایج و عمومی، یا با کاربرد انواع اختصاصی که با امنیت بالاتر، برای این نوع ارتباطات تدوین شده­اند، انجام شود. </span><span lang="AR-SA" style="FONT-FAMILY: ">نکته قابل توجه در این مورد، تمایل زیاد بیماران برای کاربرد پست الکترونیک برای ارتباط با روانپزشک است. حتی اگر روانپزشکان نخواهند به­وسیله پست الکترونیک با بیمار خود در ارتباط باشند، به احتمال زیاد اینترنت و پست الکترونیک ماهیت روابط میان بیمار و روانپزشک را در آینده تغییر خواهد داد </span><span lang="FA" style="FONT-FAMILY: ">(3).</span><span lang="AR-SA" style="FONT-FAMILY: "> در یک بررسی مشخص شد 54 درصد بیماران، درصورتی­که بتوانند به­وسیله پست الکترونیک با پزشک جدید ارتباط برقرار کنند، پزشک پیشین خود را تغییر خواهند داد (3).<span style="COLOR: red"> </span></span></font><span lang="FA" style="FONT-FAMILY: "></span><p><font size="1"></font></p><p class="MsoNormal" style="TEXT-JUSTIFY: kashida TEXT-ALIGN: justify LINE-HEIGHT: 18pt TEXT-KASHIDA: 0% TEXT-INDENT: 14.2pt MARGIN: 0cm 0cm 0pt mso-line-height-rule: exactly" dir="rtl"><span lang="FA" style="FONT-FAMILY: "><font size="1">با وجود اهمیت بالقوه کاربرد پست الکترونیک در بهبود کیفیت ارایه خدمات درمانی، به نظر می­رسد به دلایلی هنوز این ابزار به­صورت مؤثر وارد سامانه بهداشت و درمان کشور نشده است، که دلایل آن باید بررسی شود. </font></span><p><font size="1"></font></p><p class="MsoNormal" style="TEXT-JUSTIFY: kashida TEXT-ALIGN: justify LINE-HEIGHT: 18.5pt TEXT-KASHIDA: 0% TEXT-INDENT: 14.2pt MARGIN: 0cm 0cm 0pt mso-line-height-rule: exactly" dir="rtl"><span lang="FA" style="FONT-FAMILY: "><font size="1">در یک کنفرانس مهم روانپزشکی 36 درصد روانپزشکان از مراجعان خود ایمیل دریافت کرده بودند و 25 درصد نیز برای بیمار خود ایمیل ارسال کرده بودند. سه مسأله نگران‌کننده درباره ارتباط ایمیلی بیماران و روانپزشکان عبارت است از: 1- مشکلات مرتبط با ماهیت پست الکترونیک، برای مثال احتمال گم یا حذف شدن یک نامه از طرف بیمار؛ 2- مسایل مربوط به محرمانه­ماندن گفته­های بیماران، که ممکن است در این نوع ارتباطات به اشتباه فاش شود؛ 3- احتمال صدمه به ارتباط بیمار و روانپزشک، چون بعضی از بیماران باید با پزشک خود به­صورت حضوری صحبت کنند. از مزایای بالقوه این نوع ارتباط هم می­توان به این موارد اشاره کرد: 1- کاربرد در مسافرت­های طولانی یا هنگامی‌که روانپزشک به هر دلیل برای مدتی نمی­تواند در کلینیک حضور یابد. در این موارد ارتباط از طریق ایمیل می‌تواند تأثیری مثبت بر روند بهبود بیماری داشته باشد؛ 2- هنگامی­که بیمار به هر دلیل از ارتباط مستقیم و حضوری با روانپزشک احساس خجالت می­کند؛ 3- روانپزشک می­تواند چندین­بار شرح حال بیمار را مطالعه نماید تا برای کمک به او بهترین تصمیم را بگیرد؛ و 4- به ثبت بهتر موارد مرتبط با بیمار و به عبارت دیگر، مستندسازی کمک می­کند (4)</font></span><span lang="AR-SA" style="FONT-FAMILY: "><font size="1">.</font></span><p><font size="1"></font></p><p class="MsoNormal" style="TEXT-JUSTIFY: kashida TEXT-ALIGN: justify LINE-HEIGHT: 18.5pt TEXT-KASHIDA: 0% TEXT-INDENT: 14.2pt MARGIN: 0cm 0cm 0pt mso-line-height-rule: exactly" dir="rtl"><font size="1"><span lang="AR-SA" style="FONT-FAMILY: ">یکی از مهم­ترین علل تمایل نداشتن روانپزشکان به استفاده از ایمیل، این است که ایمیل یک سند نوشته­شده همیشگی است که می­تواند در دادگاه بررسی شود. از سوی دیگر ممکن است تأخیری در پاسخ به ایمیل وجود داشته باشد که در موارد اورژانس و بحران مسأله­ساز است. مورد دیگر این است که روانپزشک برای ارزیابی بیمار، از تمام شواهد دیداری، شنوایی، معاینه فیزیکی¹، ژست²، تن صدا³ و محتوای صحبت استفاده می­کند، </span><span lang="FA" style="FONT-FAMILY: ">که در ارتباط از طریق ایمیل ممکن نیست. هم­چنین در این ارتباط، بررسی</span><span lang="AR-SA" style="FONT-FAMILY: "> عاطفه⁴، بی­قراری⁵ و کندی روانی- حرکتی⁶ امکان­پذیر نیست. نبود شواهد دیداری و شنوایی می­تواند به تشخیص اشتباه منجر شود، که البته به ماهیت و تاریخچه ارتباط روانپزشک با یک بیمار خاص بستگی دارد</span><span dir="ltr"></span><span dir="ltr"></span><span style="FONT-FAMILY: " dir="ltr"><span dir="ltr"></span><span dir="ltr"></span>.</span><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><span style="FONT-FAMILY: "><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span> </span><span lang="FA" style="FONT-FAMILY: ">در نهایت می­توان این­طور نتیجه­گیری کرد که گرچه در روانپزشکی به­دلیل اهمیت ارتباط غیرکلامی⁷ در ارتباط با بیمار، استفاده از ایمیل هرگز نمی­تواند به­طور کامل جایگزین ارتباط حضوری گردد، می­تواند مکملی برای بالابردن کیفیت ارایه خدمات باشد. گفتنی است در کشوری مانند پاکستان، که سطح اقتصادی و اجتماعی پایین است، استفاده از ایمیل برای ارتباط میان روانپزشکان و بیماران در حال افزایش است. </span></font><span style="FONT-FAMILY: " dir="ltr"></span><p><font size="1"></font></p><p class="MsoNormal" style="TEXT-JUSTIFY: kashida TEXT-ALIGN: justify LINE-HEIGHT: 18.5pt TEXT-KASHIDA: 0% TEXT-INDENT: 14.2pt MARGIN: 0cm 0cm 0pt mso-line-height-rule: exactly" dir="rtl"><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><span lang="FA" style="FONT-FAMILY: "><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><font size="1"><span style="mso-spacerun: yes"> </span>انجمن پزشکی آمریکا⁸ کاربرد پست الکترونیک را برای حوزه بهداشت روان نامناسب دانسته است و علت اصلی آن را حساس­بودن و اهمیت محرمانه­ماندن اطلاعات بیماران بیان کرده است. با این حال، این انجمن فرم­های استانداردی را برای گرفتن رضایت بیمار پیش از شروع ارتباط به­وسیله پست الکترونیک با روانپزشک تدوین کرده است. گفتنی است این امر، تنها امضای یک رضایت­نامه میان روانپزشک و بیمار نیست و در مورد نکات بسیاری بحث می­شود. بیمار بایستی آموزش ببیند که در مواقع اورژانس به روانپزشک خود تلفن بزند، یا حضوری او را ملاقات کند. هم­چنین بیمار باید به اندازه کافی در مورد مسایل و خطرات این نوع ارتباط، از نظر محرمانه‌ماندن اطلاعات آگاه گردد. رکوپر این نکته قانونی را نیز یادآور می­شود که برای مثال اگر بیمار بر اثر توصیه درمانی روانپزشک در ایمیل، دچار مشکل شود، چه کسی مقصر است (3).</font></span><p><font size="1"></font></p><p class="MsoNormal" style="TEXT-JUSTIFY: kashida TEXT-ALIGN: justify LINE-HEIGHT: 18.5pt TEXT-KASHIDA: 0% TEXT-INDENT: 14.2pt MARGIN: 0cm 0cm 0pt mso-line-height-rule: exactly" dir="rtl"><span lang="FA" style="FONT-FAMILY: "><font size="1">برای کاربرد پست الکترونیک در ارتباط درمانی باید به این نکات توجه کرد (5 و 6): 1- بهتر است نخستین ارتباط میان بیمار و روانپزشک حضوری باشد و پست الکترونیک برای موارد پی­گیری به­کار رود؛ 2- پیش از شروع ارتباط به‌وسیله پست الکترونیک، توافق­نامه امضا شود؛ 3- سعی شود ایمیل­های اورژانس، هرچه سریع­تر پاسخ داده شود؛ 4- بیمار از مسایل مربوط به محرمانه­ماندن اطلاعات آگاه شود؛ 5- بیمار بایستی حتی در تعطیلات کسی را داشته باشد تا به مشکلات او پاسخ دهد؛ 6- روانپزشک باید نسخه کپی از ایمیل­ها را، چه به­صورت دیجیتال و چه به­صورت پرینت­شده نگه دارد؛ 7- بیمار آموزش ببیند تا مشکل خود را به درستی دسته­بندی کند و هنگام ارسال ایمیل، در قسمت موضوع ایمیل تایپ نماید. این امر به پزشک کمک می­کند پیام­های رسیده را اولویت­بندی کند؛ 8- پاسخ خودکار هر دو طرف فعال باشد، که بتوانند از دریافت پیام مطمئن شوند؛ 9- در صورت ارسال یک ایمیل برای چند نفر، ایمیل­ها از دید <span style="LETTER-SPACING: -0.1pt">دیگران مخفی بماند، به عبارت دیگر از کپی کور¹ استفاده شود؛ 10- لحن ایمیل عصبانی، تمسخرآمیز یا انتقادی نباشد؛ 11- ایمیل دارای امضا و مشخصات پزشک باشد؛ 12- در صورت بیش از اندازه طولانی­شدن متن ایمیل، به بیمار یادآوری شود که در آینده حضوری یا تلفنی موضوع مورد بحث قرار گیرد؛ 13- از ایمیل برای یادآوری دستوالعمل­ها به بیمار استفاده شود؛ 14- رابطه ایمیلی با بیمارانی که دستورالعمل­های موجود در این نوع ارتباط را رعایت نمی‌کنند، پایان می­پذیرد؛ 15- نکات مهم امنیتی، مانند انتخاب یک کلمه رمز مطمئن رعایت شود؛ 16- اطمینان از ایمنی شبکه­های بی­سیم مهم است؛ 17- به­هیچ­وجه آدرس پست الکترونیک بیماران برای مقاصد تجاری در اختیار دیگران قرار نگیرد؛ 18- می­توان از رمزنگاری² برای مبادله پیام استفاده کرد. این کار به­سادگی و با آموزش استفاده از نرم­افزارهای ویژه قابل انجام است؛ 19- می‌توان از پایگاه­های اینترنتی ویژه با میزان امنیت بالا به‌جای خدمات پست الکترونیک عادی استفاده نمود؛ 20- طراحی و پیاده­سازی سامانه­های اولویت­بندی خودکار، با توجه به محدودیت وقت روانپزشکان، بسیار بااهمیت است. 21- باید پرداخت مالی، برای زمانی که روانپزشک به ایمیل پاسخ می­دهد، در نظر گرفته شود.</span></font></span><span style="FONT-FAMILY: " dir="ltr"></span><p><font size="1"></font></p><p class="MsoNormal" style="TEXT-JUSTIFY: kashida TEXT-ALIGN: justify LINE-HEIGHT: 18.5pt TEXT-KASHIDA: 0% TEXT-INDENT: 14.2pt MARGIN: 0cm 0cm 0pt mso-line-height-rule: exactly" dir="rtl"><span lang="FA" style="FONT-FAMILY: "><font size="1">در ایران به احتمال زیاد، درصد بالایی از بیماران کار با رایانه و پست الکترونیک را یاد نگرفته­اند، اگرچه در بیشتر خانه­ها افرادی هستند که بتوانند در این موارد به بیماران کمک کنند. تعیین درصد بیمارانی که خود یا یکی از اطرافیانشان به پست الکترونیکی دسترسی دارند، می­تواند یک موضوع پژوهشی باشد.<span style="mso-spacerun: yes">  </span></font></span><p><font size="1"></font></p><font size="1"><span lang="FA" style="FONT-FAMILY: " dir="rtl">در کل، موانع پیش­روی برقراری ارتباط از طریق ایمیل میان روانپزشکان و بیماران در ایران بسیار است؛ آشنایی‌نداشتن بیماران با فناوری برقراری این ارتباط، حجم بالای کاری روانپزشکان، تعریف­نشدن قوانین برای بازپرداخت هزینه­های مشاوره و الویت­بندی­نشدن ایمیل­ها از آن جمله است، که در حال حاضر این ایده را بسیار دور و بلندپروازانه می­نمایاند. به نظر می­رسد کار پژوهشی زیادی برای نیازسنجی و آمادگی‌سنجی چنین ایده­ای نیاز است؛ به‌ویژه با توجه به این‌که حرکت به­سوی ارتباطات دیجیتال در آینده امری غیرقابل‌اجتناب است و باید تدابیری برای آن اندیشید.</span> </font></p><p><font size="1"></font></p></p><p><font size="1"></font></p></p><p><font size="1"></font></p></p><p><font size="1"></font></p></p><p><font size="1"></font></p></p><p><font size="1"></font></p></p><p><font size="1"></font></p></p><p><font size="1"></font></p></p><p><font size="1"></font></p> <span style="FONT-FAMILY: "Times New Roman","serif" FONT-SIZE: 10pt mso-bidi-font-size: 12.0pt mso-fareast-font-family: 'Times New Roman' mso-ansi-language: EN-US mso-fareast-language: EN-US mso-bidi-language: AR-SA mso-bidi-font-family: Zar"><strong>Letter to the Editor</strong></span> 245 247 http://ijpcp.iums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-644&slc_lang=fa&sid=1 Shahrzad Mazhari شهرزاد مظهری smazhari@kmu.ac.ir 180031947532846007756 180031947532846007756 Yes دانشگاه علوم پزشکی کرمان. مرکز تحقیقات علوم اعصاب.