fa خاطره‌ای از کربنات لیتیوم روانپزشکی و روانشناسی Psychiatry and Psychology نامه به سردبير Letter to the editor <p class="MsoNormal" style="TEXT-JUSTIFY: kashida TEXT-ALIGN: justify LINE-HEIGHT: 17pt TEXT-KASHIDA: 0% TEXT-INDENT: 14.2pt MARGIN: 0cm 0cm 0pt mso-line-height-rule: exactly" dir="rtl"><span lang="AR-SA" style="FONT-FAMILY: "Tahoma","sans-serif" LETTER-SPACING: -0.1pt FONT-SIZE: 8pt">در سال1356 که بنده به‌عنوان دستیار روانپزشکی در دانشگاه اصفهان شروع به‌کار کردم استفاده از لیتیوم بین روانپزشکان اصفهان که تعدادشان از انگشتان یک دست کمتر بود معمول نبود. آن روزها برای درمان فاز مانیا از هالوپریدول¹ (سرنیس²)، کلرپرومازین³ (لارگاکتیل⁴)، پرفنازین⁵ (تریلافون⁶، فنتازین⁷) و الکتروشوک⁸ (</span><span style="FONT-FAMILY: "Tahoma","sans-serif" LETTER-SPACING: -0.1pt FONT-SIZE: 8pt" dir="ltr">ECT</span><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><span lang="FA" style="FONT-FAMILY: "Tahoma","sans-serif" LETTER-SPACING: -0.1pt FONT-SIZE: 8pt mso-bidi-language: FA"><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span>) </span><span lang="AR-SA" style="FONT-FAMILY: "Tahoma","sans-serif" LETTER-SPACING: -0.1pt FONT-SIZE: 8pt">استفاده می‌شد.</span><span lang="FA" style="FONT-FAMILY: "Tahoma","sans-serif" LETTER-SPACING: -0.1pt FONT-SIZE: 8pt mso-bidi-language: FA"><p></p></span></p><p class="MsoNormal" style="TEXT-JUSTIFY: kashida TEXT-ALIGN: justify LINE-HEIGHT: 17pt TEXT-KASHIDA: 0% TEXT-INDENT: 14.2pt MARGIN: 0cm 0cm 0pt mso-line-height-rule: exactly" dir="rtl"><span lang="AR-SA" style="FONT-FAMILY: "Tahoma","sans-serif" FONT-SIZE: 8pt">تجویز والپروات سدیم⁹</span><span lang="AR-SA" style="FONT-FAMILY: "Tahoma","sans-serif" FONT-SIZE: 8pt mso-bidi-language: FA"> </span><span lang="AR-SA" style="FONT-FAMILY: "Tahoma","sans-serif" LETTER-SPACING: -0.2pt FONT-SIZE: 8pt">و کاربامازپین¹⁰ هم معمول نبود.</span><span lang="AR-SA" style="FONT-FAMILY: "Tahoma","sans-serif" FONT-SIZE: 8pt"> کتاب درسی ما آن روزها فریدمن-کاپلان¹¹چاپ 1975 و سیناپس همان سال بود.کاپلان دومین چاپ خود را داشت.<p></p></span></p><p class="MsoNormal" style="TEXT-JUSTIFY: kashida TEXT-ALIGN: justify LINE-HEIGHT: 17pt TEXT-KASHIDA: 0% TEXT-INDENT: 14.2pt MARGIN: 0cm 0cm 0pt mso-line-height-rule: exactly" dir="rtl"><span lang="AR-SA" style="FONT-FAMILY: "Tahoma","sans-serif" FONT-SIZE: 8pt">در سال1356 با تأسیس گروه روانپزشکی دانشگاه اصفهان که توسط اساتید متخصص از آمریکا اداره می‌شد، کربنات لیتیوم به‌عنوان داروی اصلی اختلالات خلقی که آن روزها اختلالات عاطفی¹² گفته می‌شد، وارد کار بالینی در اصفهان شد.<p></p></span></p><p class="MsoNormal" style="TEXT-JUSTIFY: kashida TEXT-ALIGN: justify LINE-HEIGHT: 17pt TEXT-KASHIDA: 0% TEXT-INDENT: 14.2pt MARGIN: 0cm 0cm 0pt mso-line-height-rule: exactly" dir="rtl"><span lang="AR-SA" style="FONT-FAMILY: "Tahoma","sans-serif" FONT-SIZE: 8pt">معدود روانپزشکان شهر<span style="mso-spacerun: yes"><font size="2">  </font></span>به دلایل مختلف مثل عدم آشنایی با لیتیوم یا احتمالاً نگرانی از عوارض خطرناک مسمومیت با آن، از لیتیوم استفاده نمی‌کردند و کاربرد آن تقریباً به‌طور اختصاصی در دست تیم دانشگاه بود.<p></p></span></p><p class="MsoNormal" style="TEXT-JUSTIFY: kashida TEXT-ALIGN: justify LINE-HEIGHT: 17pt TEXT-KASHIDA: 0% TEXT-INDENT: 14.2pt MARGIN: 0cm 0cm 0pt mso-line-height-rule: exactly" dir="rtl"><span lang="AR-SA" style="FONT-FAMILY: "Tahoma","sans-serif" FONT-SIZE: 8pt">پس از انقلاب اسلامی، استادان ما به‌تدریج به کشورهای خارجی مهاجرت کردند و گروه نوپای روانپزشکی اصفهان توسط آقای دکتر غلامحسین مبارکی و اینجانب در سخت‌ترین شرایط کاری (جنگ، نبود نیروی انسانی، نبود امکانات) و تهدید به انحلال گروه روانپزشکی توسط رئیس وقت دانشگاه اداره می‌شد.<p></p></span></p><p class="MsoNormal" style="TEXT-JUSTIFY: kashida TEXT-ALIGN: justify LINE-HEIGHT: 17pt TEXT-KASHIDA: 0% TEXT-INDENT: 14.2pt MARGIN: 0cm 0cm 0pt mso-line-height-rule: exactly" dir="rtl"><span lang="AR-SA" style="FONT-FAMILY: "Tahoma","sans-serif" LETTER-SPACING: -0.2pt FONT-SIZE: 8pt">یکی از ده‌ها مشکلی که با آن روبه‌رو شدیم مسأله لیتیوم بود.<p></p></span></p><p class="MsoNormal" style="TEXT-JUSTIFY: kashida TEXT-ALIGN: justify LINE-HEIGHT: 17pt TEXT-KASHIDA: 0% TEXT-INDENT: 14.2pt MARGIN: 0cm 0cm 0pt mso-line-height-rule: exactly" dir="rtl"><span lang="AR-SA" style="FONT-FAMILY: "Tahoma","sans-serif" FONT-SIZE: 8pt">داستان از این قرار بودکه به‌دلیل جنگ و تحریم و آغاز طرح ژنریک، واردات دارویی کشور به شدت کاهش یافت و ورود کربنات لیتیوم قطع شد. کربنات لیتیوم موجود در بازار ایران در آن روزها به‌نام پریادل¹³ بود که به شکل قرص‌های400 میلی‌گرمی از انگلستان وارد می‌شد. با نبود این دارو در بازار، درمان بیماران خلقی با اختلال جدی مواجه شد.<p></p></span></p><p class="MsoNormal" style="TEXT-JUSTIFY: kashida TEXT-ALIGN: justify LINE-HEIGHT: 17pt TEXT-KASHIDA: 0% TEXT-INDENT: 14.2pt MARGIN: 0cm 0cm 0pt mso-line-height-rule: exactly" dir="rtl"><span lang="AR-SA" style="FONT-FAMILY: "Tahoma","sans-serif" FONT-SIZE: 8pt">آن روزها دکتر غلامحسین مبارکی مدیر گروه و بنده<span style="mso-spacerun: yes"><font size="2">  </font></span>رئیس بخش روانپزشکی دانشگاه اصفهان، با خود اندیشیدیم که چگونه این معضل بزرگ را حل کنیم. پس از مدت‌ها مشورت با اساتید مختلف و اخذ نقطه‌نظرات، دست به‌کار شدیم.<p></p></span></p><p class="MsoNormal" style="TEXT-JUSTIFY: kashida TEXT-ALIGN: justify LINE-HEIGHT: 17pt TEXT-KASHIDA: 0% TEXT-INDENT: 14.2pt MARGIN: 0cm 0cm 0pt mso-line-height-rule: exactly" dir="rtl"><span lang="AR-SA" style="FONT-FAMILY: "Tahoma","sans-serif" FONT-SIZE: 8pt"><span style="mso-spacerun: yes"><font size="2"> </font></span>به دپارتمان شیمی دانشگاه اصفهان مراجعه کردیم که ببینیم از کجا می‌شود لیتیوم به‌دست آورد. ما را به کارخانه ذوب آهن معرفی کردند و شیمی‌دان‌های کارخانه به ما کربنات لیتیوم دادند. ما این ماده را به اساتید دانشکده داروسازی دانشگاه اصفهان تحویل دادیم و آنان کپسول‌های دست‌ساز کربنات لیتیوم300 میلی‌گرمی به ما پس دادند. با تهیه این کپسول‌ها خستگی ماه‌ها دوندگی و مذاکره برطرف شد و شیرینی این خاطره را هرگز فراموش نخواهم کرد.<p></p></span></p><p class="MsoNormal" style="TEXT-JUSTIFY: kashida TEXT-ALIGN: justify LINE-HEIGHT: 17pt TEXT-KASHIDA: 0% TEXT-INDENT: 14.2pt MARGIN: 0cm 0cm 0pt mso-line-height-rule: exactly" dir="rtl"><span lang="AR-SA" style="FONT-FAMILY: "Tahoma","sans-serif" LETTER-SPACING: -0.2pt FONT-SIZE: 8pt">البته در عمل<span style="mso-spacerun: yes"><font size="2">  </font></span>با یک مشکل جدی روبرو شدیم و آن این بود که چون کپسول‌ها با دست ونه با دستگاه پر می‌شد، بعضی بیشتر و بعضی کمتر از300 میلی‌گرم لیتیوم داشتند و این می‌توانست به عدم کنترل مناسب سطح خونی دارو بیانجامد و برای برخی بیماران کشنده باشد. با کنترل مکرر سطح خونی دارو و به‌کارگیری دوزاژ پایین‌تر<span style="mso-spacerun: yes"><font size="2">  </font></span>این مسأله را نیز حل کردیم.</span><span dir="ltr"></span><span dir="ltr"></span><span lang="AR-SA" style="FONT-FAMILY: "Tahoma","sans-serif" LETTER-SPACING: -0.2pt FONT-SIZE: 8pt" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><span dir="ltr"></span> </span><span style="FONT-FAMILY: "Tahoma","sans-serif" FONT-SIZE: 8pt mso-bidi-language: FA" dir="ltr"><p></p></span></p> <p align="left" class="MsoNormal" style="TEXT-ALIGN: center LINE-HEIGHT: 20pt MARGIN: 0cm 0cm 0pt DIRECTION: ltr mso-line-height-rule: exactly" dir="rtl"><b><span style="FONT-SIZE: 10pt mso-bidi-font-size: 12.0pt mso-bidi-font-family: Zar" dir="ltr"><font face="Times New Roman">Letter to <span style="FONT-FAMILY: "Times New Roman","serif" FONT-SIZE: 10pt mso-bidi-font-size: 12.0pt mso-fareast-font-family: 'Times New Roman' mso-ansi-language: EN-US mso-fareast-language: EN-US mso-bidi-language: AR-SA mso-bidi-font-family: Zar">the Editor</span><p></p></font></span></b></p> خاطره،کربنات لیتیوم 167 167 http://ijpcp.iums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-472&slc_lang=fa&sid=1 Seyed Mehdi Hassanzadeh سیدمهدی حسن‌زاده smhk39@yahoo.ca 180031947532846007545 180031947532846007545 Yes Tehran University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی تهران.