Iranian Journal of Psychiatry and Clinical Psychology

fa مقایسه اثربخشی تحریک مکرر مغناطیسی مغز، بازتوانی شناختی و مداخله ترکیبی آن‌ها بر عملکردهای اجرایی، وسوسه مصرف و شاخص‌های نوروفیزیولوژیکی در اختلال مصرف حشیش Comparative Efficacy of Repetitive Transcranial Magnetic Stimulation, Cognitive Rehabilitation, and Their Combined Intervention on Executive Functions, Craving, and Neurophysiological Indices in Cannabis Use Disorder روانپزشکی و روانشناسی Psychiatry and Psychology پژوهشي اصيل Original Research اهداف: اختلال مصرف حشیش با وسوسه شدید مصرف و نقص در عملکردهای اجرایی، از جمله کنترل بازداری و انعطاف‌پذیری شناختی، همراه است؛ دو عاملی که می‌توانند در قالب چرخه‌ای متقابل موجب تداوم مصرف و افزایش احتمال عود شوند. پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی تحریک مکرر مغناطیسی مغز (rTMS)، بازتوانی شناختی رایانه‌ای (CR) و مداخله ترکیبی آن‌ها بر عملکردهای اجرایی، وسوسه مصرف و شاخص‌های نوروفیزیولوژیکی در افراد مبتلا به اختلال مصرف حشیش انجام شد. مواد و روش‌ها: این پژوهش یک کارآزمایی تصادفی کنترل‌شده با طرح فاکتوریل 2×2 بود. چهل فرد مبتلا به اختلال مصرف حشیش، با میانگین سنی 32.4±5.6 سال، به‌صورت تصادفی در چهار گروه مداخله ترکیبی rTMS+CR، فقط rTMS، فقط CR و کنترل قرار گرفتند. مداخلات طی چهار هفته و در 20 جلسه اجرا شد. عملکردهای اجرایی، وسوسه مصرف و شاخص‌های الکتروانسفالوگرافی کمی در سه مرحله خط پایه، پایان هفته چهارم و پیگیری هفته هشتم ارزیابی شدند. داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس آمیخته و تحلیل واریانس فاکتوریل دوطرفه تجزیه‌وتحلیل شدند. یافته‌ها: گروه مداخله ترکیبی بیشترین بهبود را در کنترل بازداری بر اساس آزمون استروپ (F(6,72)=6.45, p<0.001, ηp²=0.30) و انعطاف‌پذیری شناختی بر اساس آزمون TMT-B (F(6,72)=7.12, p<0.001, ηp²=0.37) نشان داد. وسوسه مصرف در گروه ترکیبی حدود 20 درصد کاهش یافت که بیشتر از گروه فقط CR با 12.9 درصد، گروه فقط rTMS با 4.7 درصد و گروه کنترل با 3.5 درصد بود. در شاخص‌های QEEG، افزایش معناداری در توان تتا، بتا و گاما در نواحی پیش‌پیشانی و پیشانی و افزایش پایدار توان آلفا در ناحیه آهیانه‌ای مشاهده شد. همچنین، اتصال عملکردی باند دلتا میان نواحی پیشانی و آهیانه‌ای در گروه ترکیبی تقویت شد و بخشی از این تغییرات در پیگیری چهار هفته‌ای نیز پایدار ماند. بااین‌حال، در تحلیل فاکتوریل، اثر تعاملی rTMS×CR فقط برای توان آلفای آهیانه‌ای معنادار بود (F(1,36)=4.63, p=0.038, ηp²=0.11) و برای وسوسه مصرف، استروپ و TMT-B به سطح معناداری نرسید. نتیجه‌گیری: مداخله ترکیبی rTMS و بازتوانی شناختی در مقایسه با هر یک از مداخلات به‌تنهایی با بهبود بیشتر شاخص‌های نوروفیزیولوژیکی، عملکردهای اجرایی و وسوسه مصرف همراه بود. بااین‌حال، شواهد آماری هم‌افزایی به توان آلفای آهیانه‌ای محدود بود و برتری مشاهده‌شده در پیامدهای رفتاری را نمی‌توان به‌طور قطعی به هم‌افزایی دو مداخله نسبت داد. با توجه به حجم نمونه محدود و نبود سنجش عینی مصرف واقعی حشیش، تأیید این یافته‌ها به مطالعاتی با حجم نمونه بیشتر، پیگیری طولانی‌تر و سنجش‌های زیستی مصرف نیاز دارد.   <div style="text-align: justify;">Objectives: Cannabis use disorder is characterized by intense craving and impairments in executive functions, including inhibitory control and cognitive flexibility. These two factors may interact in a reciprocal cycle that sustains substance use and increases the risk of relapse. The present study aimed to compare the efficacy of repetitive transcranial magnetic stimulation (rTMS), computerized cognitive rehabilitation (CR), and their combined intervention on executive functions, craving, and neurophysiological indices in individuals with cannabis use disorder. Materials and Methods: This study was conducted as a randomized controlled trial with a 2×2 factorial design. Forty individuals with cannabis use disorder, with a mean age of 32.4±5.6 years, were randomly assigned to four groups: combined rTMS+CR, rTMS only, CR only, and control. The interventions were delivered over four weeks in 20 sessions. Executive functions, craving, and quantitative electroencephalographic indices were assessed at baseline, at the end of Week 4, and at the Week 8 follow-up. Data were analyzed using mixed-design analysis of variance and two-way factorial analysis of variance. Results: The combined intervention group showed the greatest improvement in inhibitory control, as measured by the Stroop test (F(6,72)=6.45, p<0.001, ηp²=0.30), and in cognitive flexibility, as measured by the Trail Making Test-Part B (F(6,72)=7.12, p<0.001, ηp²=0.37). Craving decreased by approximately 20% in the combined group, compared with 12.9% in the CR-only group, 4.7% in the rTMS-only group, and 3.5% in the control group. QEEG findings showed significant increases in theta, beta, and gamma power in prefrontal and frontal regions, together with a sustained increase in parietal alpha power. Delta-band functional connectivity between frontal and parietal regions was also strengthened in the combined group, and some of these changes persisted at the four-week follow-up. However, in the factorial analysis, the rTMS×CR interaction was statistically significant only for parietal alpha power (F(1,36)=4.63, p=0.038, ηp²=0.11) and did not reach statistical significance for craving, Stroop performance, or TMT-B performance. Conclusion: The combined rTMS and cognitive rehabilitation intervention was associated with greater improvements in neurophysiological indices, executive functions, and craving than either intervention alone. Nevertheless, statistical evidence of synergy was limited to parietal alpha power, and the observed superiority in behavioral outcomes cannot be interpreted as definitive evidence of a synergistic effect. Given the small sample size and the absence of objective measures of actual cannabis consumption, these findings should be confirmed in larger studies with longer follow-up periods and biological verification of substance use.</div> اختلال مصرف حشیش, تحریک مکرر مغناطیسی مغز (rTMS) , بازتوانی شناختی, کنترل اجرایی, وسوسه مصرف, انعطاف‌پذیری عصبی (نوروپلاستیسیتی), الکتروانسفالوگرافی (نوار مغزی) Cannabis use disorder, repetitive transcranial magnetic stimulation, cognitive rehabilitation, executive functions, craving, quantitative electroencephalography 0 0 http://ijpcp.iums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1460-2&slc_lang=fa&sid=1 Farahnaz Mohammad_Ghezelayagh فرحناز محمدقزل‌ایاغ farahnazghezelayagh@gmail.com 1800319475328460031776 1800319475328460031776 No Addiction Studies Department, School of Behavioral Sciences and Mental Health, Tehran Institute of Psychiatry, Iran University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه مطالعات اعتیاد، دانشکدۀ علوم رفتاری و سلامت روان، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران Mohsen Roshanpajouh محسن روشن پژوه roshanpajouh@gmail.com 1800319475328460031777 1800319475328460031777 Yes Addiction Studies Department, School of Behavioral Sciences and Mental Health, Tehran Institute of Psychiatry, Iran University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه مطالعات اعتیاد، دانشکدۀ علوم رفتاری و سلامت روان، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران Reza Arezoomandan رضا آرزومندان Arezoomandan.r@iums.ac.ir 1800319475328460031778 1800319475328460031778 No Addiction Studies Department, School of Behavioral Sciences and Mental Health, Tehran Institute of Psychiatry, Iran University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه مطالعات اعتیاد، دانشکدۀ علوم رفتاری و سلامت روان، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران Mohammadreza Pirmoradi محمدرضا پیرمرادی Pirmoradi.mr@iums.ac.ir 1800319475328460031779 1800319475328460031779 No Addiction Studies Department, School of Behavioral Sciences and Mental Health, Tehran Institute of Psychiatry, Iran University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه روان‌شناسی بالینی، دانشکده علوم رفتاری و سلامت روان، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران.